مرتضى مطهرى
560
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
همهء تعريفات چنين است كه مىگوييم هر شىء خودش خودش است . در مقام تعريف اگر بخواهيد مفهوم جزئى را تعريف كنيد چگونه تعريف مىكنيد ؟ مىگوييد : « الجزئىّ هو المفهوم الّذى يمتنع فرض صدقه على كثيرين » همانطور كه در مقام تعريف انسان مىگوييد انسان حيوان ناطق است . انسان و حيوان ناطق هر دو يك مفهومند ، منتها مفهوم شكافته شده و تفصيل داده شدهء انسان مىشود حيوان ناطق . پس اين كه مىگوييم : « انسان حيوان ناطق است » با اين كه مىگوييم : « انسان انسان است » يك معناست . در قضيهء « انسان انسان است » موضوع و محمول هر دو يكى است يعنى محمول به همان اجمال موضوع است . در قضيهء « انسان حيوان ناطق است » همان انسان را شكافتهايد به دو معنى ديگر . در مورد جزئى هم وقتى مىگوييم : « الجزئىّ ما يمتنع فرض صدقه على كثيرين » به معنى اين است كه جزئى جزئى است . پس وقتى كه مىگوييم : « الجزئى ما يمتنع فرض صدقه على كثيرين » همان معنى خودش را بر خودش حمل كردهايم ، كه در همهء تعريفات ، شما معنى خود شىء را بر خود شىء حمل مىكنيد . هر تعريفى در هر علمى همينطور است . اصلا معنى تعريف همين است كه معنى خود شىء را بر خودش حمل كنيد . به عنوان مثال « مثلث » را در نظر مىگيريم . شما يك وقت مىگوييد « مثلث » و احكامش را ذكر مىكنيد ، مىگوييد مثلث داراى فلان حكم است ، مثلا مجموع زواياى آن دو قائمه است . ولى يك وقت مىخواهيد مثلث را تعريف كنيد ، مىگوييد مثلا مثلث آن شكلى است كه بر آن احاطه دارد سه ضلع . اين حكم مثلث است يا خود مثلث را داريد بيان مىكنيد ؟ جواب اين است كه وقتى مىگوييد مثلث شكلى است كه بر آن سه ضلع احاطه دارد ، همان خود مثلث را داريد بيان مىكنيد ، معناى مثلث را داريد مىشكافيد و به عبارت ديگر مىگوييد : « مثلث مثلث است » . « مثلث مثلث است » با اين كه « مثلث شكلى است كه بر آن سه ضلع احاطه دارد » يكى است منتها يكى مشروحتر است و يكى غير مشروح تر . بنابراين مفهوم جزئى و مفهوم « ما يمتنع فرض صدقه على كثيرين » - كه در تعريفش مىگوييد - هر دو يكى است . پس اينكه مىگوييد : « الجزئى هو ما يمتنع فرض صدقه على كثيرين » مثل اين است كه بگوييد جزئى جزئى است . از طرف ديگر و به نظر ديگر كه نگاه مىكنيد مىبينيد خود مفهوم جزئى ، لا يمتنع فرض صدقه على كثيرين ، چون بر جزئيات بسيارى صادق است . پس در آن واحد مفهوم جزئى هم « لا يمتنع فرض صدقه على كثيرين » هم « يمتنع فرض صدقه على